“Kadının sırtından sopayı, karnından sıpayı eksik etmeyeceksin”, “Kızını dövmeyen dizini döver”, “Kızını dövmezsen ya davulcuya ya zurnacıya varır”, “Kız yükü, tuz yükü”, “Elinin hamuruyla erkek işine karışma”, “Kadın kısmının saçı uzun, aklı kısa olur”, “Kadının şamdanı altın olsa mumunu dikecek erkektir”, “Kızın var mı, derdin var”, “Erkek elinin kiri, kadın alnının karası”...
Bu sözler size tanıdık geliyor mu?
Kim bilir kaçımız çocukluğumuzdan beri bu sözleri duyduk? Kaçımız aile sofralarında, mahalle aralarında, düğünlerde, kahvehanelerde, gündelik sohbetlerde bu ifadelerin hiçbir rahatsızlık duyulmadan kullanıldığına tanıklık ettik? Kaçımız bu sözlerin ardından söylenen “Atalarımız boşuna söylememiş” cümlesini işittik?
Peki, atalarımızın söylediği her söz doğru mudur? Bir düşüncenin yüzyıllardır tekrarlanıyor olması, onu meşru kılar mı? Gelenek adı altında aktarılan her düşünceyi sorgulamadan kabul etmek zorunda mıyız?
Bu sözlerin ortak bir özelliği var: Kadını aşağılamak, denetlemek, erkeğe bağımlı kılmak ve gerektiğinde şiddet uygulanabilecek bir varlık olarak görmek. Üstelik bütün bunları gelenek, görenek, ahlak ve aile değerleri adı altında normalleştirmek.
Kadına yönelik şiddetin yalnızca fiziksel saldırıdan ibaret olmadığını anlamak için bazen gündelik hayatımızda kullandığımız kelimelere, dilimize yerleşmiş ifadelere ve normal kabul ettiğimiz davranışlara bakmak yeterli.
Çünkü dil yalnızca düşüncelerimizi ifade ettiğimiz bir araç değildir. Aynı zamanda toplumsal ilişkileri, değerleri ve iktidar biçimlerini yeniden üretir. Kadınların aşağılanmasını, itaat etmesini ve erkeklerin denetimi altında yaşamasını öğütleyen sözler, eşitsizliği doğal ve değişmez bir durum gibi göstermeye hizmet eder.
Bir toplumda kız çocuklarının dövülmesi öğütleniyor, kadınların aklı küçümseniyor, bedenleri üzerinde erkeklere söz hakkı tanınıyorsa o toplumun kadına yönelik şiddeti yalnızca bireysel öfkeyle açıklaması mümkün değildir.
25 KASIM: ÜÇ KELEBEKTEN MİLYONLARCA KADINA UZANAN MÜCADELE
25 Kasım, Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü. Ancak yalnızca şiddetin hatırlandığı sembolik bir gün değil; kadınların yaşam hakkı, eşitlik ve özgürlük için verdikleri tarihsel mücadelenin simgelerinden biridir.
Bu tarihin arkasında, Dominik Cumhuriyeti'nde Rafael Trujillo diktatörlüğüne karşı mücadele eden üç kız kardeşin hikâyesi vardır: Patria, Minerva ve María Teresa Mirabal.
Demokrasi ve özgürlük mücadelesinde aktif rol alan Mirabal Kardeşler, 25 Kasım 1960'ta cezaevindeki eşlerini ziyaret ettikten sonra dönüş yolunda rejimin görevlileri tarafından katledildi. Cinayetleri trafik kazası gibi gösterilmeye çalışıldı. “Las Mariposas”, yani “Kelebekler” adıyla tanınan üç kız kardeş, diktatörlüğe karşı direnişin simgesi hâline geldi.
1981 yılında Kolombiya'nın Bogotá kentinde düzenlenen Latin Amerika ve Karayipler Feminist Buluşması'nda 25 Kasım, kadına yönelik şiddete karşı mücadele günü olarak benimsendi. 1999 yılında ise Birleşmiş Milletler tarafından resmen uluslararası gün ilan edildi.
Mirabal Kardeşler'in mücadelesi bugün milyonlarca kadının eşitlik ve özgürlük talebinde yaşamaya devam ediyor. Çünkü kadınların mücadelesi yalnızca erkek şiddetine değil; baskıya, sömürüye, otoriterliğe ve kadınları susturmak isteyen bütün tahakküm ilişkilerine karşı verilen bir mücadeledir.
ŞİDDET YALNIZCA ATILAN BİR TOKAT DEĞİLDİR
Kadına yönelik şiddet denildiğinde akla ilk olarak fiziksel şiddet geliyor. Oysa şiddet, kadınların yaşamında çok daha farklı biçimlerde ortaya çıkıyor.
Bir kadının çalışmasının engellenmesi, kazandığı paraya el konulması, ekonomik kaynaklardan mahrum bırakılması ekonomik şiddettir. Kimlerle görüşeceğine, ne giyeceğine, nereye gideceğine karar verilmesi; sürekli aşağılanması, tehdit edilmesi ve korkutulması psikolojik şiddetin biçimleridir. Rızası dışında cinsel davranışlara zorlanması cinsel şiddettir. Telefonunun kontrol edilmesi, dijital ortamda takip edilmesi, özel bilgilerinin tehdit amacıyla kullanılması ise dijital şiddettir.
Şiddet her zaman gözle görülür bir yara bırakmaz. Kadınların özgüvenini, ekonomik bağımsızlığını, toplumsal ilişkilerini ve geleceklerini de hedef alır.
Kadınların yaşamını yalnızca fiziksel saldırılardan korumak yeterli değildir. Onların kendi hayatları üzerinde özgürce karar verebildikleri koşulları yaratmak gerekir.
BİZ KADINLAR NE İSTİYORUZ?
Biz kadınlar ayrıcalık istemiyoruz. Yaşamak için bir erkeğin merhametine ihtiyaç duymadığımız bir dünya istiyoruz. Şiddete uğradığımızda sesimizin duyulduğu, başvurularımızın ciddiye alındığı, koruma kararlarının etkin biçimde uygulandığı bir düzen istiyoruz.
Eşit işe eşit ücret, güvenceli çalışma, kamusal bakım hizmetleri, ekonomik bağımsızlık ve insanca yaşam koşulları istiyoruz. Bedenimiz, emeğimiz, kimliğimiz ve geleceğimiz üzerinde söz sahibi olmak istiyoruz. Siyasette, sokakta, iş yerinde, okulda, evde; yaşamın her alanında eşit ve özgür olmak istiyoruz.
Bize yüzyıllardır susmayı, itaat etmeyi, boyun eğmeyi öğütleyenlere karşı sözümüzü yükseltiyoruz. Kadınların yerinin yalnızca ev olduğunu söyleyenlere karşı yaşamın her alanında var olduğumuzu gösteriyoruz. Kadınların aklını küçümseyenlere karşı bilimde, sanatta, siyasette ve üretimde söz sahibi oluyoruz. Kadınların bedenini denetlemeye çalışanlara karşı kendi yaşamlarımız üzerinde karar verme hakkımızı savunuyoruz.
25 Kasım'da yalnızca öldürülen kadınları anmıyoruz. Yaşayan kadınların haklarını savunuyor, şiddeti üreten ve sürdüren koşulların değişmesini talep ediyoruz.
Kadınların özgür olmadığı bir toplumda gerçek bir özgürlükten söz edilemez.
Kadınların kurtuluşu, yalnızca yasaların değişmesiyle değil; eşitsizliği yeniden üreten ekonomik, siyasal ve toplumsal ilişkilerin dönüştürülmesiyle mümkün olacaktır.
Biz kadınlar artık ne sırtımızda sopa ne hayatımızda tahakküm istiyoruz. Bize dayatılan itaati, sessizliği, yoksulluğu ve şiddeti kabul etmiyoruz.
Kadınların mücadelesi dün başlamadı, bugün de bitmeyecek. Çünkü bizler yalnızca hayatta kalmak için değil, eşit ve özgür bir yaşam kurmak için mücadele ediyoruz.
İtaat değil, özgürlük! Sömürü değil, eşitlik! Şiddet değil, yaşam istiyoruz!