12 Haziran Neden Önemli?
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), çocuk işçiliğine karşı farkındalık oluşturmak ve ülkelerin bu konudaki sorumluluklarını hatırlatmak amacıyla 12 Haziran'ı 2002 yılında Dünya Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Günü ilan etti.
Türkiye'de de çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik çeşitli yasal düzenlemeler bulunuyor. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 71. maddesine göre 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasak. Ayrıca Türkiye, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ile ILO'nun 138 ve 182 sayılı sözleşmelerine taraf ülkeler arasında yer alıyor.
Yoksulluk Çocukları Çalışmaya Zorluyor
Uzmanlara göre çocuk işçiliğinin en önemli nedenlerinden biri ekonomik zorluklar.
OECD verilerine göre Türkiye'de yaklaşık 6,5 milyon çocuk şiddetli yoksulluk koşullarında yaşamını sürdürüyor. Her beş çocuktan birinin yeterli beslenemediği, her dört çocuktan birinin ise okula aç gittiği belirtiliyor.
Ekonomik sıkıntılar nedeniyle birçok aile, çocuklarının eğitim yerine çalışma hayatına yönelmesine engel olamıyor.
Çocukların İş Gücüne Katılımı Artıyor
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri de dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor.
15-17 yaş grubundaki çocukların iş gücüne katılım oranı 2022 yılında yüzde 18,7 olarak kaydedilirken, bu oran 2023 yılında yüzde 22,1'e, 2024 yılında ise yüzde 24,9'a yükseldi.
Resmi verilere göre yaklaşık 970 bin çocuk işçi bulunuyor. Kayıtlı çocuk işçi sayısı ise 1 milyon 372 bin olarak açıklanıyor.
Ancak uzmanlar, bu rakamların gerçeği tam olarak yansıtmadığını belirtiyor. Mesleki Eğitim Merkezleri'nde (MESEM) eğitim gören öğrenciler, kayıt dışı çalışan çocuklar ve 15 yaşın altındaki çalışan çocuklar da hesaba katıldığında Türkiye'deki çocuk işçi sayısının 3 ila 4 milyon arasında olduğu tahmin ediliyor.
MESEM Tartışmaları Sürüyor
Son yıllarda en çok tartışılan konuların başında Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) geliyor.
Eleştiriler, çocukların eğitim sürecinde erken yaşta iş hayatına dahil edildiği ve bunun çocuk işçiliğini yaygınlaştırdığı yönünde yoğunlaşıyor.
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi'nin verilerine göre 2023-2024 eğitim öğretim yılında MESEM kapsamında çalışırken meydana gelen iş kazalarında 9 öğrenci yaşamını yitirdi.
Kamuoyuna yansıyan resmi açıklamalarda ise Ocak 2023-Haziran 2024 döneminde MESEM bünyesinde çalışan 5 öğrencinin iş kazalarında hayatını kaybettiği bilgisi yer aldı.
Çözüm İçin Neler Yapılmalı?
Uzmanlar ve çocuk hakları savunucuları, çocuk işçiliğiyle mücadelenin yalnızca yasal düzenlemelerle sınırlı kalmaması gerektiğini belirtiyor.
Çocukların eğitim, sağlık ve sosyal hizmetlere erişiminin güçlendirilmesi, ailelerin ekonomik olarak desteklenmesi ve yoksullukla mücadele edilmesi gerektiği ifade ediliyor.
Çocukların üstün yararının her koşulda gözetilmesi gerektiğine dikkat çeken uzmanlar, çocukların işyerlerinde değil; okulda, oyun alanlarında ve güvenli ortamlarda bulunması gerektiğini vurguluyor.
Çocukların Emeği Değil, Geleceği Korunmalı
Dünya Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Günü, milyonlarca çocuğun hâlâ eğitim yerine çalışma hayatında yer almak zorunda kaldığını hatırlatıyor. Uzmanlar, çocuk işçiliğinin yalnızca belirli günlerde değil, yılın her günü mücadele edilmesi gereken bir hak ihlali olduğuna dikkat çekiyor. Çocukların çalışmak zorunda kalmadığı, eğitim ve oyun hakkından eşit şekilde yararlanabildiği bir yaşamın sağlanması ise toplumun ortak sorumluluğu olarak görülüyor.