Kırşehir’in kültürel hafızasında yer alan ancak zaman içerisinde eski yaygınlığını kaybeden gelenekleri gün yüzüne çıkarmaya devam ediyoruz. Serimizin bu bölümünde, bir bebeğin ilk dişini çıkarmasının aile ve çevresi tarafından kutlandığı “Diş Bulguru” ve “Diş Buğdayı” olarak bilinen geleneği var.
İlk Diş Aile İçin Ayrı Bir Sevinçti
Bebeğin diş çıkarmaya başlaması, aile içerisinde yalnızca gelişimin doğal bir aşaması olarak görülmüyor, aynı zamanda ayrı bir sevinç kaynağı sayılıyordu.
Diş çıkarma döneminde bebeğin salyasının artması, diş etlerinin kaşınması ve huzursuzlanması gibi belirtiler aile tarafından yakından takip ediliyor, evde ilk dişin çıkması heyecanla bekleniyordu.
Beklenen diş görüldüğünde ise kutlama başlıyordu.
“Şahman” Diye Nida Edilirdi
Kaynakta yer alan bilgilere göre Kırşehir yöresinde bebeğin dişi çıktığında “şahman” diye nida ediliyor ve çevredeki insanlar da ailenin sevincine ortak oluyordu.
İlk dişin çıkmasıyla birlikte özel olarak hazırlanan buğday ya da bulgur devreye giriyordu. Hazırlanan yiyecek bebeğin tabağına konulduğu gibi konu komşuya ve akrabalara da dağıtılıyordu.
Komşular Ve Akrabalar Da Sevince Ortak Olurdu
Diş Buğdayı yalnızca ev içerisinde gerçekleştirilen bir uygulama değildi. Gelenek aynı zamanda akrabaları ve komşuları bebeğin ilk diş sevincinin etrafında buluşturuyordu.
Dağıtılan Diş Buğdayı’nı alanlar da bebeği unutmazdı. Bebeğe verilmek üzere çeşitli hediyeler gönderilir veya aile ziyaret edilerek hediyeler bizzat götürülürdü.
Böylece bebeğin ilk dişini çıkarması, aileyle sınırlı kalmayan ve yakın çevrenin de katıldığı küçük bir kutlamaya dönüşürdü.
Bir Bebeğin İlk Dişi, Komşuluk Geleneğine Dönüşüyordu
Diş Buğdayı geleneğinde dikkat çeken noktalardan biri de ilk diş sevincinin paylaşılmasıydı. Bir evde yaşanan mutluluk hazırlanan yiyeceklerin dağıtılmasıyla komşulara ve akrabalara taşınıyor, onlar da bebeğe hediye vererek bu sevince karşılık veriyordu.
Böylelikle gelenek, bebeğin büyümesindeki önemli bir dönüm noktasının kutlanmasının yanında akrabalık ve komşuluk ilişkilerinin de bir parçası haline geliyordu.
“Bu Geleneğimiz De Yok Olmak Üzeredir”
Seçilmiş ve Atılgan, Kırşehir’in geleneklerini kayıt altına aldıkları eserlerinde Diş Buğduru geleneğinin geleceğine ilişkin de dikkat çekici bir not düşüyor.
Yazarlar, “Bu geleneğimiz de, yok olmak üzeredir.” ifadeleriyle uygulamanın giderek kaybolduğuna dikkat çekiyor.
Bir zamanlar bebeğin ilk dişinin çıkmasıyla aileyi, akrabaları ve komşuları bir araya getiren Diş Buğduru; bugün Kırşehir’in unutulmaya yüz tutan gelenekleri arasında kültürel hafızadaki yerini koruyor.
(Kaynak: Gürsel Seçilmiş & Mehmet Atılgan, Anadolu Kültürü'nün Nazar Boncuğu: Kırşehir'in Gelenek ve Görenekleri, Kırşehir Valiliği Kültür Hizmetleri.)
