Ahilik kültürü denildiğinde çoğu kişinin aklına esnaf dayanışması, meslek ahlakı ve Ahi Evran gelir. Ancak Ahiliğin kadınlar cephesindeki karşılığı olan Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları), tarih boyunca gölgede kalmış önemli bir miras olarak dikkat çekiyor. Ahi Evran'ın eşi Fatma Bacı (Kadıncık Ana) tarafından 13. yüzyılda kurulan teşkilat, birçok tarihçi tarafından dünyanın ilk örgütlü kadın hareketlerinden ve ilk kadın meslek örgütlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Ahilik geleneğinin doğup geliştiği Kırşehir, sadece erkek esnaf teşkilatının değil, kadınların sosyal ve ekonomik hayatta güçlenmesini sağlayan bu önemli yapılanmanın da merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Tarihin İlk Kadın Teşkilatlarından Biri
Osmanlı tarihçisi Âşık Paşazâde'nin eserlerinde adı geçen Bacıyan-ı Rum, kelime anlamıyla "Anadolu Bacıları" veya "Anadolu Kadınlar Birliği" anlamına geliyor. Çoğunluğunu Türkmen kadın ve kızlarının oluşturduğu teşkilat, Ahiliğin kadınlar kolu olarak faaliyet gösterdi.
Bacıyan-ı Rum üyeleri yalnızca sosyal yardımlaşma faaliyetleri yürütmedi; aynı zamanda üretimin içinde yer aldı, meslek sahibi oldu ve kadınların ekonomik hayata katılımını sağladı.
Anadolu Kadınları Neler Yapıyordu?
Bacıyan-ı Rum teşkilatının faaliyetleri dönemi için oldukça ileri bir sosyal model oluşturuyordu:
• Yetim ve kimsesiz kız çocuklarını himaye ederek eğitimlerini üstlendiler.
• Genç kızların meslek edinmelerine yardımcı oldular.
• İhtiyaç sahibi kadınlara maddi ve manevi destek sağladılar.
• Yaşlı ve kimsesiz kadınların bakımını üstlendiler.
• Misafirlerin ağırlanması ve sosyal dayanışma faaliyetlerinde görev aldılar.
• Savaş dönemlerinde ordunun ihtiyaç duyduğu kıyafet ve malzemelerin üretim, bakım ve onarımında çalıştılar.
• Dokumacılık, halıcılık, kilimcilik, keçecilik, nakışçılık, örgücülük, çadırcılık ve kumaş üretimi gibi alanlarda üretim yaparak ekonomiye katkı sundular.
Kadınlar Hem Üretti Hem Savundu
Bacıyan-ı Rum sadece bir yardım kuruluşu değildi. Kaynaklarda, 1243 yılında Kayseri'nin Moğollar tarafından kuşatılması sırasında Bacıların şehrin savunmasında görev aldığı da belirtiliyor. Bu yönüyle teşkilat, kadınların gerektiğinde toplumsal savunmada da aktif rol alabildiğini gösteren önemli örneklerden biri olarak kabul ediliyor.
Temel İlkeleri Neydi?
Bacıyan-ı Rum üyelerine çalışkanlık, üretkenlik ve aile sorumluluğu aşılanıyordu. Teşkilatın benimsediği anlayış; kadınların hem ekonomik hem de sosyal hayatta güçlü bireyler olarak yer almasını hedefliyordu. Meslek sahibi olmak, tasarruflu yaşamak, aile birliğini korumak ve topluma faydalı olmak temel değerler arasında bulunuyordu.
Kırşehir'in Unutulan Mirası
Kırşehir'in tarihi mirası yalnızca Ahilerden ibaret değil. Ahi Evran'ın eşi Fatma Bacı'nın öncülüğünde kurulan Bacıyan-ı Rum, kadınların eğitim aldığı, üretime katıldığı, sosyal yardımlaşma faaliyetlerinde bulunduğu ve örgütlü bir güç haline geldiği örnek bir yapı olarak tarihteki yerini koruyor.
Uzmanlara göre Bacıyan-ı Rum, modern kadın dernekleri ve sivil toplum kuruluşlarının yüzyıllar önce Anadolu'daki öncülerinden biri olarak değerlendiriliyor. Bu yönüyle Kırşehir, yalnızca Ahiliğin değil, kadın örgütlenmesi tarihinin de önemli merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor.