Dünya genelinde enerji fiyatlarında yaşanan dalgalanmalar, gelişmekte olan piyasalarda enflasyonist baskıları tetikleyen unsurların başında geliyor. Akaryakıt fiyatlarının doğrudan bağlı olduğu ham petrol endeksleri, jeopolitik risk algısının yükselmesiyle birlikte hareketli bir döneme girdi. Kamu otoriteleri, piyasa istikrarını korumak ve nihai tüketiciyi korumak adına vergi gelirlerinden feragat ederek fiyatları dengede tutmaya çalışıyor. Bu geçici önlemlerin bütçe dengeleri gözetilerek sonlandırılması planlanıyor.
PETROL FİYATLARINDAKİ HAREKETLİLİĞİN ETKİSİ
Orta Doğu bölgesinde tırmanan gerilimler ve deniz ticareti açısından kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı'na yönelik endişeler, ham petrol fiyatlarını yukarı yönlü tetikliyor. Bu durum yerel pazarda mazot ve benzin fiyatlarında zorunlu artışları beraberinde getiriyor. Son düzenlemelerle birlikte benzin fiyatlarında 2 lira 69 kuruş, motorin fiyatlarında ise 3 lira 12 kuruş zam kaydedildi. Eşel mobil sisteminin yürürlükte olması sebebiyle, bu artışların yaklaşık yüzde 50'si özel tüketim vergisi indirimleri ile göğüslendi.
MİLYONLARCA LİRALIK VERGİ MAHSUBU
Mevcut sistemin operasyonel sonuçları, tüketici bütçesine önemli bir koruma kalkanı sağlandığını gösteriyor. Standart 50 litrelik bir yakıt deposu baz alındığında, motorin kullanan bir araç sahibi 156 lira, benzin kullanan bir sürücü ise 135 lira maliyet avantajı elde etti. Türkiye genelinde bir gün içerisinde tüketilen toplam benzin ve motorin hacmi dikkate alındığında, uygulanan özel tüketim vergisi desteğinin halka günlük yansıması 240 milyon lira olarak hesaplandı. Maliyet artışının yarısı bu sayede pompaya yansıtılmadı.
KADEMELİ GEÇİŞ TAKVİMİ BELİRLENDİ
Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren karara göre, rafineri fiyatlarındaki artışların yarısının vergiden karşılanması yöntemi 31 Temmuz tarihine kadar sürdürülecek. Ağustos ayının başlamasıyla birlikte sistemin koruma katsayısı düşürülecek. 1 Ağustos - 30 Eylül tarihleri arasında uygulanacak yeni modelde, maliyet artışlarına karşı sağlanacak özel tüketim vergisi desteği yüzde 25 seviyesine çekilecek. Tüketiciler küresel dalgalanmaları daha yakından hissedecek.
EKİM AYINDA SİSTEM KAPANACAK
Akaryakıt ürünlerinde fiyat dalgalanmalarını önleyen eşel mobil sistemi, 1 Ekim 2026 tarihi itibarıyla tamamen uygulamadan kaldırılacak. Bu tarihten sonra sistem tersine işleyecek bir mekanizmaya kavuşturulacak. Eğer uluslararası piyasalarda veya yurt içi rafinerilerde fiyat indirimine gidilirse, bu indirim oranının tamamı kadar özel tüketim vergisi yükseltilecek. Böylece maliyet düşüşleri doğrudan pompa fiyatlarına yansımayacak, vergi tutarlarının yeniden yukarı çekilmesi amacıyla kullanılacak.
