Küresel piyasalarda brent petrol ve işlenmiş ürün fiyatlarında yaşanan anlık düşüşlerin Türkiye'deki akaryakıt istasyonlarına yansımaması tüketicilerin tepkisine yol açarken, durumun hukuki ve mali gerekçeleri netleşti. ABD-İran gerilimi ve küresel dalgalanmalar sonrası devreye alınan eşel mobil mekanizması, devletin vergi kayıplarını telafi etme mantığıyla çalıştığı için uluslararası indirimler pompa fiyatlarına yansıtılmıyor. Sektör temsilcileri, mart öncesindeki ÖTV seviyelerine ulaşılıncaya kadar tüketicinin ucuz akaryakıt beklentisinin karşılanamayacağını belirtiyor.
SİSTEM NASIL İŞLİYOR VE İNDİRİMLER NEREYE GİDİYOR?
Uygulamadaki sistemin detaylarını paylaşan uzmanlar, zam ve indirim döngüsündeki kuralı şu şekilde özetliyor: Fiyat artışlarında maliyetin %25’i ÖTV tutarından düşülerek halka yansıtılmıyor, kalan %75’lik kısım ise doğrudan tabelaya ekleniyor. Ancak uluslararası piyasada indirim gündeme geldiğinde, oluşan indirim tutarının tamamı doğrudan ÖTV vergi oranını eski seviyesine getirmek için kullanılıyor. Dolayısıyla pompada satılan benzinin ve motorinin satış fiyatı aşağı yönlü esnemiyor.
GELİR SEVİYESİNE GÖRE FİYAT TEPKİLERİ DEĞİŞTİ
Akaryakıt fiyatlarının ulaştığı seviyeler karşısında toplumun farklı kesimlerinin verdiği tepkiler de araştırma konularına yansıyor. Tüketici davranışlarını gözlemleyen sektör yetkilileri, yüksek gelir grubundaki kişilerin ekonomik gelişmeleri ve kur hareketlerini daha yakından takip ettiği için fiyat artışlarına daha yüksek sesle tepki gösterdiğini savunuyor. Belli bir gelir seviyesinin altındaki dar gelirli vatandaşların ise süregelen zamları kabullendiği ve harcama kalıplarını kısıtlayarak sürece uyum sağlamaya çalıştığı gözlemleniyor.